Birden fazla kişinin katkı verdiği bir makalede iki soru mutlaka gündeme gelir: Kim yazar olacak? ve Hangi sırayla? Tezden üretilen makalelerde öğrenci ile danışmanın sırası, ekip çalışmalarında ise katkıların nasıl yansıtılacağı sık tartışma konusudur. Bu yazıda yazarlığın ölçütlerini, yazar sıralamasının mantığını ve sorumlu yazarın rolünü anlatıyoruz.
Kim yazar olabilir?
Yazarlık bir teşekkür değil, sorumluluktur. Uluslararası ölçüt olarak en sık başvurulan kaynak, Uluslararası Tıp Dergisi Editörleri Komitesi’nin (ICMJE) önerileridir. Bu önerilere göre bir kişinin yazar sayılması için dört koşulun birlikte sağlanması gerekir:
- Çalışmanın tasarımına, verilerin toplanmasına ya da analiz ve yorumuna önemli katkı vermek,
- Makaleyi yazmak ya da önemli içerik açısından eleştirel biçimde gözden geçirmek,
- Yayımlanacak son hâli onaylamak,
- Çalışmanın tüm yönlerinden, doğruluğu ve bütünlüğüyle ilgili sorulardan sorumluluk almayı kabul etmek.
Bu koşulları karşılamayan katkılar, örneğin yalnızca finansman sağlamak, veri toplamaya yardım etmek ya da laboratuvar olanağı sunmak, yazarlık değil teşekkür bölümünde belirtilir. Ölçütler tıp dergileri için geliştirilmiş olsa da birçok alanda referans alınır. Dergilerin kendi yazarlık politikaları da vardır; göndermeden önce yazar rehberine bakın. Yayın etiğinin genel çerçevesini araştırma etiği nedir yazımızda ele aldık.
Yazar sıralaması nasıl belirlenir?
Yazar sıralaması alandan alana değişir; tek bir evrensel kural yoktur. Yaygın yaklaşımlar şunlardır:
| Sıra | Yaygın anlamı | Not |
|---|---|---|
| İlk yazar | Çalışmaya en çok katkıyı veren, genellikle metni yazan kişi | Tezden üretilen makalelerde çoğu zaman tezin sahibi öğrenci |
| Ortadaki yazarlar | Katkı düzeyine göre azalan sırada | Bazı alanlarda sıra katkıyı değil alfabeyi izler |
| Son yazar | Birçok alanda projeyi yöneten kıdemli araştırmacı | Sosyal bilimlerde bu gelenek her zaman geçerli değildir |
| Alfabetik sıra | Katkıların eşit sayıldığı alanlar | Örneğin iktisat ve matematiğin bazı dallarında yaygın |
En sağlıklı yol, sıralamayı çalışmanın başında konuşup yazılı bir not olarak kararlaştırmak ve çalışma ilerledikçe katkılar değişirse yeniden gözden geçirmektir. Sıralamayla ilgili anlaşmazlıklar, makale gönderildikten sonra çözülmesi en zor sorunlar arasındadır.
Tezden makale: öğrenci mi, danışman mı önce?
Tezden üretilen makalelerde yaygın uygulama, tezi yazan öğrencinin ilk yazar, danışmanın ikinci ya da son yazar olmasıdır; çünkü veriyi toplayan, analiz eden ve metni yazan çoğunlukla öğrencidir. Yine de bu bir kural değil, katkıya dayalı bir karardır: danışmanın katkısı yazarlık ölçütlerini karşılamıyorsa teşekkür bölümünde anılması daha doğrudur. Tezinizi makaleye dönüştürürken izlenecek adımlar için tezi makaleye dönüştürme sayfamıza bakabilirsiniz.
Sorumlu yazar (corresponding author) nedir?
Sorumlu yazar, dergiyle yazışmaları yürüten ve yayından sonra makaleyle ilgili sorulara muhatap olan yazardır. Genellikle:
- Gönderimi sistem üzerinden yapar ve editörle iletişimi yürütür,
- Hakem yorumlarına verilen yanıtları ve revizyonları diğer yazarlarla koordine eder,
- Tüm yazarların son metni onayladığından ve yazar bilgilerinin doğru olduğundan emin olur,
- Yayından sonra okurların ve editörün sorularına yanıt verir.
Sorumlu yazarın ilk yazar olması şart değildir. Birçok çalışmada kıdemli araştırmacı ya da uzun vadede ulaşılabilir olacak yazar bu rolü üstlenir. Sorumlu yazarın e-posta adresinin kurumsal ve kalıcı olması, ayrıca bir ORCID kimliğinin bulunması iletişimi kolaylaştırır.
Sık yapılan hatalar
- Hediye yazarlık: Katkı vermeyen birini, örneğin bölüm başkanını, yalnızca kıdemi nedeniyle yazar listesine eklemek.
- Hayalet yazarlık: Metne önemli katkı veren birini yazar listesinden çıkarmak.
- Sıralamayı sona bırakmak: Kararı gönderim aşamasına ertelemek, anlaşmazlık riskini artırır.
- Onay almadan göndermek: Tüm yazarlar son metni görüp onaylamadan gönderim yapmak.
- Gönderimden sonra liste değiştirmek: Yazar ekleme, çıkarma ya da sıra değişikliği çoğu dergide editör onayı ve tüm yazarların yazılı onayını gerektirir.
Yazarlık, akademik değerlendirmelerde de önem taşır; atıf ve etki ölçülerinin yazar bazında nasıl hesaplandığını h-indeksi nedir yazımızda anlattık. Gönderim sürecinin bütünü için dergiye makale gönderme süreci yazımıza bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
İlk yazar ile sorumlu yazar aynı kişi mi olmalı?
Hayır. İlk yazar en çok katkıyı veren kişidir; sorumlu yazar ise dergiyle yazışmaları yürüten kişidir. İkisi aynı kişi olabilir, ama bu bir zorunluluk değildir.
Eşit katkı nasıl gösterilir?
Birçok dergi, iki ya da daha fazla yazarın eşit katkı verdiğini dipnot ya da işaretle belirtmeye izin verir. Nasıl gösterileceği derginin yazar rehberinde yer alır.
Makale gönderildikten sonra yazar eklenebilir mi?
Çoğu dergide mümkündür, ama gerekçeli bir başvuru ve tüm yazarların yazılı onayı gerekir. Bu tür değişiklikler editör tarafından dikkatle incelenir; bu yüzden yazar listesini göndermeden önce kesinleştirin.
Danışmanım yazar olmak zorunda mı?
Yazarlık katkıya dayanır. Danışmanınız çalışmanın tasarımına, yorumuna ve metnin gözden geçirilmesine katkı verdiyse yazar olması doğaldır; katkısı bu ölçütleri karşılamıyorsa teşekkür bölümünde anılması daha uygundur. Kurumunuzun ya da derginin kuralları varsa onları izleyin.
Makalenizi yazar bilgileri, katkı beyanı ve dergi kuralları açısından gözden geçirmek isterseniz makale redaksiyonu sayfamıza bakabilirsiniz; ön görüşme ücretsizdir.
Bu içerik Tez Akademisi editör ekibi tarafından gözden geçirilmiştir.
Bu yazıda bir hata mı fark ettiniz? Bize bildirin.
Yorumlar
Bu yazıya henüz yorum yapılmamış.