Derleme Makale Nasıl Yazılır?

Her makale yeni bir deney ya da veri sunmaz. Bazı makaleler, bir konuda o güne dek yapılmış çalışmaları bir araya getirir, karşılaştırır ve sentezler; bunlara derleme makale denir. İyi bir derleme, dağınık bir literatürü haritalar ve alandaki boşlukları görünür kılar. Ama "birkaç makaleyi özetlemek" ile "derleme yazmak" çok farklı şeylerdir. Bu yazı, nitelikli bir derleme makalenin nasıl yazılacağını anlatıyor.

Derleme makale nedir, ne değildir?

Derleme makale, bir konudaki mevcut bilgiyi eleştirel biçimde sentezleyen bir çalışmadır. Amacı, okura o alanın güncel durumunu, tartışmalarını ve açık sorularını sunmaktır. Derleme, bir özetler dizisi değildir: "A çalışması şunu buldu, B çalışması bunu buldu" diye sıralamak derleme değildir. Gerçek derleme, çalışmalar arasında bağ kurar, örüntüleri ve çelişkileri gösterir, alanı bir bütün olarak yorumlar. Bu yönüyle bir tez ya da makalenin literatür bölümünden daha kapsamlı ve bağımsız bir üründür.

Derleme türleri

İki ana derleme türü vardır ve yöntem sıkılıkları belirgin biçimde farklıdır:

Geleneksel (anlatı) derleme

Bir uzmanın, alandaki literatürü kendi çerçevesiyle sentezlediği derlemedir. Esnektir ve geniş bir perspektif sunar; ancak hangi çalışmaların dahil edildiği yazarın seçimine bağlı olduğu için, öznellik ve yanlılık riski taşır.

Sistematik derleme

Önceden belirlenmiş, şeffaf ve tekrarlanabilir bir yöntemle yürütülür. Hangi veri tabanlarının tarandığı, hangi anahtar kelimelerin kullanıldığı, çalışmaların hangi ölçütlerle dahil edilip dışlandığı açıkça raporlanır. Bu titizlik, sistematik derlemeyi çok daha güçlü ve yanlılığa karşı dirençli kılar. Sağlık ve sosyal bilimlerde giderek standart hâline gelmiştir; genellikle akış şemalarıyla süreç belgelenir.

Sistematik derlemenin adımları

Sistematik bir derleme kabaca şu adımları izler:

1. Net bir araştırma sorusu: Derlemenin yanıtlayacağı odaklı soru.
2. Arama stratejisi: Hangi veri tabanları, hangi anahtar kelimeler, hangi zaman aralığı.
3. Dahil etme/dışlama ölçütleri: Hangi çalışmaların değerlendirmeye alınacağı, önceden ve açıkça tanımlanır.
4. Tarama ve seçim: Bulunan çalışmalar ölçütlere göre elenir; süreç sayılarla belgelenir.
5. Veri çıkarımı ve sentez: Seçilen çalışmalardan bilgi sistematik biçimde toplanır ve sentezlenir.

Derlemenin yapısı

Bir derleme makale genellikle şu bölümlerden oluşur:

• Giriş: Konunun önemi ve derlemenin amacı/sorusu.
• Yöntem: Özellikle sistematik derlemede zorunludur; arama ve seçim süreci burada anlatılır.
• Bulgular/Ana gövde: Literatürün temalar altında sentezlendiği kısım. Kronolojik değil, kavramsal bir düzen genellikle daha güçlüdür.
• Tartışma: Örüntüler, çelişkiler ve alandaki boşlukların yorumu.
• Sonuç: Alanın güncel durumu ve gelecek araştırma önerileri.

Sistematik derlemeler, standart araştırma makalesinin IMRAD yapısına yakın bir düzen izler; geleneksel derlemeler ise daha esnektir.

İyi bir derlemenin özellikleri

• Eleştirel: Çalışmaları yalnızca aktarmaz, değerlendirir ve karşılaştırır.
• Sentezleyici: Ayrı bulguları bir araya getirip alanın bütününe dair bir resim çıkarır.
• Güncel ve kapsamlı: Alanın önemli çalışmalarını atlamaz.
• Boşluğu gösteren: "Bundan sonra ne araştırılmalı?" sorusuna yol açar.

Sık yapılan hatalar

• Özet dizisi yazmak: Çalışmaları sentezlemeden art arda özetlemek.
• Yöntemi atlamak: Özellikle sistematik derlemede arama sürecini belgelememek.
• Yanlı seçim: Yalnızca belirli bir görüşü destekleyen çalışmaları almak.
• Eleştirellikten kaçınmak: Çalışmaların sınırlarını ve çelişkilerini görmezden gelmek.

Literatürü bir resme dönüştürün

İyi bir derleme, bir alana en değerli katkılardan biri olabilir; çünkü dağınık bilgiyi düzenler ve yolu aydınlatır. Makale yazımının genel ilkelerini akademik makale nasıl yazılır rehberimizde, bilimsel makale yapısını IMRAD nedir yazımızda bulabilirsiniz. Derlemenizin kurgusu, sentez dili ve biçimsel tutarlılığı için makale redaksiyonu hizmetimizden yararlanabilir, iletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.