Kaynak Yönetim Programları: Zotero ve Mendeley

Bir makale ya da tez yazarken yüzlerce kaynakla uğraşırsınız. Bunları elle biçimlendirmek, atıfları tek tek yazmak ve stil değiştiğinde her şeyi baştan düzenlemek hem büyük bir zaman kaybı hem de hata kaynağıdır. Kaynak yönetim programları (referans yöneticileri) tam da bu yükü ortadan kaldırmak için vardır. Bu yazı, bu araçların ne işe yaradığını ve başlıcalarını tanıtıyor.

Kaynak yöneticisi ne yapar?

Bir referans yönetim programı üç temel işi üstlenir:

• Toplar: Kaynaklarınızı (makale, kitap, tez, web sayfası) tek bir kütüphanede biriktirir; çoğu program, tarayıcı eklentisiyle bir kaynağı tek tıkla kaydeder ve varsa PDF'ini de ekler.
• Düzenler: Kaynaklarınızı klasörlere, etiketlere ve notlara göre organize etmenizi sağlar.
• Biçimlendirir: Metin içi atıfları ve kaynakçayı, seçtiğiniz stilde otomatik oluşturur. Stil değiştirmek isterseniz tüm belge tek tıkla yeniden biçimlenir.

Bu son madde tek başına, bu programları öğrenmeye değer kılar. Elle günler süren kaynakça işini dakikalara indirir.

Başlıca programlar

En yaygın kullanılan üç referans yöneticisi şunlardır:

Zotero

Ücretsiz ve açık kaynaklıdır. Kullanımı kolaydır, güçlü bir tarayıcı eklentisine sahiptir ve akademik dünyada çok yaygındır. Kaynakları web'den yakalamada özellikle başarılıdır. Yeni başlayanlar için sık önerilen bir seçenektir.

Mendeley

Hem referans yöneticisi hem de PDF okuma/not alma aracı olarak çalışır. PDF'ler üzerinde vurgulama ve not alma özellikleriyle, çok sayıda makale okuyanlar için pratiktir. Temel kullanımı ücretsizdir.

EndNote

Uzun süredir kullanılan, güçlü ve kapsamlı bir programdır. Genellikle ücretlidir; birçok üniversite kurumsal lisansıyla öğrencilerine sunar. Büyük kütüphaneler ve karmaşık projeler için tercih edilir.

Hangisini seçmeli?

"En iyi" program diye bir şey yoktur; size ve alanınıza uygun olan en iyisidir. Seçerken şunları düşünün:

• Bütçe: Zotero ve Mendeley'nin temel sürümleri ücretsizdir; EndNote genellikle lisans gerektirir.
• Kurumsal destek: Üniversiteniz hangi programa lisans ve eğitim sağlıyor?
• Çalışma tarzınız: Çok PDF okuyup not alıyorsanız Mendeley; web'den yoğun kaynak topluyorsanız Zotero öne çıkabilir.
• Ortak çalışma: Bir ekiple kaynak paylaşacaksanız, programların grup/paylaşım özelliklerine bakın.

En pratik yol, kurumunuzun desteklediği bir programla başlamak ve ona alışmaktır.

Program hataya karşı bağışık değildir

Önemli bir uyarı: Referans yöneticileri işinizi büyük ölçüde otomatikleştirir ama her şeyi kusursuz yapmaz. Programa aktarılan kaynak künyeleri bazen eksik ya da hatalı olabilir (yazar adı yanlış, yıl eksik gibi). Bu yüzden otomatik oluşturulan kaynakçayı mutlaka gözden geçirin. Araç, doğru künye girerseniz doğru sonuç verir; "çöp girer, çöp çıkar" kuralı burada da geçerlidir. Doğru atıf biçimi için APA 7 kaynak gösterme ve atıf stilleri nelerdir yazılarımıza bakabilirsiniz.

Erken başlayın, birikimli çalışın

Kaynak yöneticisini yazımın son aşamasında değil, en baştan kullanmaya başlayın. Okuduğunuz her kaynağı o an kütüphanenize ekleyin; böylece yazım aşamasına geldiğinizde tüm kaynaklarınız düzenli ve hazır olur. Bu alışkanlık, akademik hayatınız boyunca size zaman kazandırır.

Zamanınızı yazmaya ayırın

Kaynak yönetimini otomatikleştirmek, enerjinizi asıl önemli işe — düşünmeye ve yazmaya — ayırmanızı sağlar. Metninizin dil, biçim ve kaynak tutarlılığı için makale redaksiyonu hizmetimizden yararlanabilir, sorularınız için iletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.