ISNAD Atıf Sistemi Nasıl Kullanılır? Dipnot ve Kaynakça Örnekleri

Tez yazım kılavuzunuzda “ISNAD” ifadesini gördüyseniz yalnız değilsiniz: sosyal ve beşerî bilimlerde, özellikle ilahiyat, tarih ve edebiyat alanlarında pek çok enstitü ISNAD’ı ya zorunlu tutuyor ya da seçenekler arasında sayıyor. Bu yazıda ISNAD’ın ne olduğunu, dipnotlu ve metin içi sürümlerinin farkını ve en sık kullanılan kaynak türleri için doğru yazımı, örnekleri doğrudan sistemin resmî rehberinden alarak anlatıyoruz.

ISNAD nedir?

ISNAD Atıf Sistemi, Türkiye’de geliştirilen ve ücretsiz erişilebilen bir akademik yazım ve kaynak gösterme sistemidir. Resmî rehberine göre sistem, Sivas Cumhuriyet Üniversitesi bünyesinde yürütülen bir proje kapsamında 2017-2018 yıllarında “İlahiyat Atıf Sistemi” olarak geliştirildi ve ilk sürümü 12 Mart 2018’de yayımlandı. İlahiyat dışından gelen talepler üzerine 2019’da ikinci edisyon (ISNAD 2) sosyal ve beşerî bilimlerin tamamında kullanılabilecek şekilde güncellendi. Kılavuzlarda geçen “ISNAD 2” ifadesi bu edisyonu anlatır.

Rehberin tamamı isnadsistemi.org adresinde ücretsiz olarak yayımlanıyor. Sistem EndNote, Zotero, Mendeley ve RefWorks için hazır şablonlar da sunuyor; bu programları nasıl kullanacağınızı kaynak yönetim programları yazımızda anlattık.

Dipnotlu mu, metin içi mi?

ISNAD’ın iki sürümü var: ISNAD Dipnotlu ve ISNAD Metiniçi. Hangisini kullanacağınızı çoğu zaman enstitünüz ya da anabilim dalınız belirler. İki sürümün en önemli ortak noktası, kaynakçanın her ikisinde de aynı biçimde yazılmasıdır.

Farklı atıf sistemlerini genel olarak karşılaştırmak isterseniz atıf stilleri nelerdir yazımıza bakabilirsiniz.

Kaynak türüne göre ISNAD örnekleri

Aşağıdaki örneklerin tamamı ISNAD 2 resmî rehberinden alınmıştır. Eser adları (kitap, dergi, tez adı) eğik yazılır; bu sayfada eğik yazımı göstermiyoruz, kendi metninizde uygulamayı unutmayın.

Kitap (tek yazarlı)

• İlk dipnot: Afet İnan, Piri Reis’in Hayatı ve Eserleri (Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2018), 22.
• Sonraki dipnot: İnan, Piri Reis’in Hayatı ve Eserleri, 34.
• Metin içi: (İnan, 2018) — doğrudan alıntıda (İnan, 2018, 34)
• Kaynakça: İnan, Afet. Piri Reis’in Hayatı ve Eserleri. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2. Basım, 2018.

Makale

• İlk dipnot: Adem Çiftci, “İslam Ceza Hukukunda Suça Teşebbüsten Vazgeçme”, Cumhuriyet İlahiyat Dergisi 19/1 (Haziran 2015), 23.
• Sonraki dipnot: Çiftci, “Suça Teşebbüsten Vazgeçme”, 23.
• Kaynakça: Yeşilyurt, Temel. “Mâtürîdîlerde İmanda Açıklık”. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi 22/1 (Haziran 2018), 93-111. https://doi.org/10.18505/cuid.405516

Dergi cilt ve sayı numarası arasında boşluksuz eğik çizgi (22/1) kullanılır. Makale adı çift tırnak içinde, dergi adı eğik yazılır.

Tez

ISNAD, “Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi” yerine kısa tür belirteci kullanır: “Yüksek Lisans Tezi”, “Doktora Tezi”.

• İlk dipnot: Recep Eren, Mâtürîdî’nin Müteşâbih Âyetlere Yaklaşımı (Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2017), 45.
• Sonraki dipnot: Eren, Mâtürîdî’nin Müteşâbih Âyetlere Yaklaşımı, 145-147.
• Kaynakça: Eren, Recep. Mâtürîdî’nin Müteşâbih Âyetlere Yaklaşımı. Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2017.

Tezlere YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişiyorsanız, kaynakçada erişim adresini de ekleyebilirsiniz.

İnternet sitesi

• İlk dipnot: İSNAD Atıf Sistemi (İSNAD), “İSNAD Nedir?” (Erişim 12 Mayıs 2018).
• Sonraki dipnot: İSNAD, “İSNAD Nedir?”.
• Metin içi: (İSNAD, 12 Mayıs 2018)
• Kaynakça: Kurum/site adı kısaltması, kurum/site adı, “Web sayfa başlığı”, erişim tarihi ve erişim adresi — bu sırayla ve noktayla ayrılarak.

Rehber, internet adreslerinin dipnotta değil yalnızca kaynakçada yazılmasını ister. Sayfalar değişebileceği için, yararlandığınız sayfanın o günkü görüntüsünü kaydetmenizi de önerir.

Aktarım (ikincil kaynak)

Asıl kaynağa ulaşmak esastır; aktarım yalnızca istisnai durumlarda yapılır. Önce asıl kaynak, sonra “akt.” ile aktaran kaynak yazılır:

• Metin içi: (Saffar, 2001, 2/143 akt. Demir, 2014, 122)

Aktarımın ayrıntılarını ikincil kaynak gösterme yazımızda ele aldık.

ISNAD’ın kendine özgü kuralları

Başka sistemlere alışkın olanların en sık takıldığı noktalar şunlar:

• Sayfa için “s.” yazılmaz. Doğrusu “…, 22.” — “…, s. 22.” değil.
• Cilt Romen rakamıyla yazılmaz. “V/11” değil “5/11”; cilt ve sayfa arasında eğik çizgi kullanılır.
• “age.” ve “agm.” kullanılmaz. Onların yerine eserin kısaltılmış başlığı yazılır: “Saffâr, Telḫîṣü’l-edille, 2/143.”
• Dipnot numarası noktalama işaretinden sonra gelir: “…vefat etti.²” doğru, “…vefat etti².” yanlış.
• Aynı dipnotta birden fazla kaynak noktalı virgülle (;) ayrılır.
• Basım sayısı açık yazılır: “2. bs.” değil “2. Basım”; birinci basım için yazılmaz.
• Dipnot numaraları tez gibi uzun çalışmalarda her bölümde 1’den başlar.

Sık yapılan hatalar

1. İlk dipnotu kaynakçaya kopyalayıp yalnızca adı çevirmek. Rehberin kendisi bunu “en yaygın yapılan hata” olarak anıyor. Dipnotta künye unsurları virgülle, kaynakçada noktayla ayrılır; yalnızca “Soyad, Ad” sırasını değiştirmek yetmez.
2. Sonraki atıflarda tam künyeyi tekrarlamak. İkinci kullanımdan itibaren soyadı, kısa başlık ve sayfa yeterlidir.
3. “age.” alışkanlığını sürdürmek. ISNAD’da “age.” yoktur; kısa başlık kullanılır.
4. Dipnotlu ve metin içi sürümü karıştırmak. Tezin tamamında tek bir sürüm kullanılmalıdır.
5. Kılavuzu atlamak. ISNAD’ı kabul eden enstitüler bile bazen kendi ek kurallarını koyar; aşağıdaki bölüme bakın.

Kaynak göstermedeki hataların benzerlik raporuna etkisini intihal ve doğru alıntılama yazımızda anlattık.

Kılavuzunuz ISNAD istiyor mu?

Tez yazım kılavuzlarını tek tek incelediğimizde ISNAD’ın farklı biçimlerde yer aldığını gördük. Birkaç örnek:

• Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi: ISNAD esas; ilgili anabilim dallarında Enstitü Kurulu onayıyla APA, Chicago vb.
• Gaziantep Üniversitesi: ISNAD 2 (dipnotlu) ya da APA; tezde yalnızca biri.
• Mardin Artuklu Üniversitesi: ISNAD (dipnotlu ya da metin içi) ya da APA 7; karma kullanım yok.
• Atatürk Üniversitesi: APA 7; anabilim dalına göre ISNAD 2 (dipnotlu).
• İnönü Üniversitesi: APA; ilahiyat alanındaki tezlerde ISNAD (dipnotlu).
• Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi: APA 7; ilahiyatta ISNAD.
• Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi: İlahiyat alanında ISNAD 2.
• Dicle Üniversitesi: ISNAD, klasik dipnot ya da APA; biri seçilip tez boyunca kullanılır.

Diğer üniversitelerin atıf kuralları için tez yazım kılavuzları sayfamıza bakabilirsiniz. Her üniversite sayfasında, o kılavuzun atıf kurallarını ve örnek künyelerini kılavuzdan alıntılayarak verdik.

Tezinizin ya da makalenizin kaynak gösterimini ISNAD’a göre gözden geçirmek isterseniz makale redaksiyonu sayfamıza bakabilirsiniz; ön görüşme ücretsizdir.