Açık Erişim (Open Access) Nedir?

Geleneksel yayıncılıkta bir makaleyi okumak için ya bir dergiye abone olmanız ya da tek tek ücret ödemeniz gerekir. Açık erişim (open access), bu duvarı kaldıran bir yayın modelidir: makale, internete erişimi olan herkes tarafından ücretsiz okunabilir. Açık erişim, akademik dünyada giderek yaygınlaşıyor ve yayın yapacak her araştırmacının anlaması gereken bir kavram. Bu yazı, açık erişimin ne olduğunu ve türlerini açıklıyor.

Açık erişim ne sağlar?

Açık erişimin temel vaadi basittir: bilgi herkese ulaşsın. Bunun araştırmacı için somut faydaları vardır:

• Daha geniş okur kitlesi: Makaleniz abonelik duvarının arkasında kalmaz; dünyanın her yerinden okunabilir.
• Daha fazla görünürlük: Erişilebilir makaleler daha kolay bulunur ve okunur.
• Bilginin yayılması: Çalışmanız, kaynağı olmayan kurum ve bireylere de ulaşır.

Açık erişim türleri

Açık erişim tek bir model değildir; başlıca birkaç yolu vardır:

Altın (Gold) açık erişim

Makale, doğrudan dergide herkese açık olarak yayımlanır. Bu modelde okur ücret ödemez; ancak maliyet çoğu zaman yazara yansır. Buna makale işlem ücreti (APC) denir; aşağıda ele alıyoruz.

Yeşil (Green) açık erişim

Makale geleneksel (abonelikli) bir dergide yayımlanır, ama yazar makalesinin bir sürümünü (örneğin kabul edilmiş taslağını) bir kurumsal ya da alan arşivine (repository) yükleyerek açık erişime sunar. Genellikle ücretsizdir, ancak derginin izin verdiği sürüm ve bekleme süresi (ambargo) kurallarına uymak gerekir.

Hibrit açık erişim

Abonelikli bir derginin, ücret karşılığında tek tek makaleleri açık erişime açmasıdır. Yani dergi hem abonelik hem açık erişim modelini bir arada sunar.

APC (Makale İşlem Ücreti) nedir?

Altın açık erişimde sık karşılaşacağınız kavram APC'dir (Article Processing Charge). Makale açık erişimle yayımlandığında, yayın maliyetini karşılamak için yazardan alınan ücrettir. APC miktarı dergiden dergiye büyük fark gösterir. Önemli noktalar:

• APC almak, bir derginin "kötü" olduğu anlamına gelmez; birçok saygın açık erişim dergisi APC uygular.
• Ancak APC'yi, aşağıda değineceğimiz yağmacı dergi riskiyle karıştırmamak gerekir.
• Bazı kurumlar ve projeler APC'yi karşılayan fonlar sunar; yayın öncesi bunu araştırın.

Açık erişim ve yağmacı dergi riski

Burada kritik bir uyarı: Açık erişimin (özellikle APC modelinin) yaygınlaşması, ne yazık ki yağmacı (predatör) dergilerin de önünü açmıştır. Bu dergiler, ücret karşılığı, ciddi bir hakem değerlendirmesi yapmadan her şeyi yayımlar. "Açık erişim" ve "APC" kendi başına kötü değildir; ama bu modeli istismar eden sahte dergilere karşı dikkatli olmalısınız. Yağmacı dergileri nasıl ayırt edeceğinizi yağmacı dergi nasıl anlaşılır yazımızda ayrıntılı ele alıyoruz.

Doğru dergiyi seçmek

Açık erişim, çalışmanızın görünürlüğünü artıran değerli bir yoldur — yeter ki doğru dergiyi seçin. Bir açık erişim dergisini değerlendirirken, tıpkı diğer dergilerde olduğu gibi, hangi dizinlerde tarandığına ve yayın kalitesine bakın. Dizinler arasındaki farkı SCI, SSCI ve Scopus farkı yazımızda ele alıyoruz.

Görünürlük ve güvenilirlik bir arada

Doğru seçilmiş bir açık erişim yayını, hem çalışmanızı geniş kitlelere ulaştırır hem de akademik itibarınızı güçlendirir. Yayın stratejinizi, doğru ve güvenilir dergi seçimini birlikte planlamak için makale yayın danışmanlığı hizmetimizden yararlanabilir, iletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.