Bir dergiye makale göndermeyi düşündüğünüzde sık karşılaşacağınız bir kavram: impact factor (etki faktörü). Bir derginin "ne kadar prestijli" olduğunu tek bir sayıyla özetlemeye çalışan bu ölçüt, akademik dünyada yaygın biçimde kullanılır. Ancak tek bir sayının bir derginin değerini tam olarak anlatamayacağını da bilmek gerekir. Bu yazı, etki faktörünün ne olduğunu, nasıl hesaplandığını ve nasıl yorumlanması gerektiğini açıklıyor.
Etki faktörü neyi ölçer?
Etki faktörü, bir derginin ölçüsüdür — tek tek makalelerin ya da yazarların değil. Temel mantığı şudur: bir dergideki makalelere, belirli bir dönemde ortalama kaç atıf yapıldığını gösterir. Yani "bu dergide yayımlanan çalışmalar ne kadar atıf alıyor?" sorusunu yanıtlar. Etki faktörü yüksek bir dergi, genellikle o alanda daha çok okunan ve atıf alan bir dergidir.
Nasıl hesaplanır?
Etki faktörü, kabaca şöyle hesaplanır: bir derginin son iki yılda yayımladığı makalelere, içinde bulunulan yılda yapılan atıf sayısı; o iki yılda yayımlanan toplam makale sayısına bölünür. Sonuç, "makale başına ortalama atıf" gibi bir değerdir. Bu değer her yıl güncellenir ve ilgili dizin kuruluşları tarafından yayımlanır.
Ayrıntıya girmeden akılda tutulması gereken şudur: etki faktörü bir ortalamadır ve iki yıllık bir pencereye dayanır.
Etki faktörü ve çeyrek (Q) sistemi
Etki faktörü değerleri alanlar arasında çok değiştiği için, mutlak sayıyı karşılaştırmak yerine dergiler kendi alanları içinde sıralanır ve dört çeyreğe bölünür:
| Çeyrek | Anlamı |
|---|---|
| Q1 | Alanındaki en yüksek %25'lik dilim (en prestijli) |
| Q2 | İkinci çeyrek |
| Q3 | Üçüncü çeyrek |
| Q4 | En alttaki %25'lik dilim |
Bir derginin "Q1 dergisi" olması, ham etki faktörü sayısından çoğu zaman daha anlamlıdır; çünkü çeyrek sistemi, dergiyi kendi alanı içinde konumlandırır. Dizinler ve kapsamları arasındaki farkı SCI, SSCI ve Scopus farkı yazımızda ele alıyoruz.
Etki faktörünün sınırları
Etki faktörü yararlı bir gösterge olsa da, körü körüne güvenilecek bir sayı değildir. Sınırlarını bilin:
- Dergiyi ölçer, makaleyi değil: Yüksek etki faktörlü bir dergide yayımlanmak, sizin makalenizin çok atıf alacağı anlamına gelmez. Ortalama, tek tek makaleler hakkında bilgi vermez.
- Alanlar arası kıyasa uygun değil: Atıf kültürü alandan alana çok farklıdır; bir alanda yüksek bir değer, başka alanda düşük olabilir. Bu yüzden çeyrek sistemi daha güvenilirdir.
- Kısa pencere: İki yıllık atıf penceresi, yavaş atıf alan alanlarda dergiyi olduğundan zayıf gösterebilir.
- Manipülasyona açık: Bazı dergiler etki faktörünü yapay yollarla yükseltmeye çalışabilir.
Bu yüzden etki faktörü, bir derginin tek ölçütü değil, birçok göstergeden biri olarak kullanılmalıdır.
Yazar ölçütleriyle karıştırmayın
Sık yapılan bir hata, etki faktörünü yazar ölçütleriyle karıştırmaktır. Etki faktörü derginin ölçüsüdür; bir araştırmacının bireysel etkisini gösteren h-indeksi gibi ölçütlerle aynı şey değildir. Dergiyi değerlendirirken etki faktörüne, araştırmacıyı değerlendirirken h-indeksi gibi ölçütlere bakılır.
Sık yapılan hatalar
- Etki faktörünü makale/yazar kalitesi sanmak: O, derginin ortalamasıdır; tek bir makalenin değerini göstermez.
- Farklı alanların etki faktörünü kıyaslamak: Atıf kültürü alandan alana değiştiği için ham sayı yanıltıcıdır; çeyrek (Q) sistemi daha güvenilirdir.
- Sahte "etki faktörü" adlarına aldanmak: Yağmacı dergiler tanıdık kelimeler içeren uydurma metrikler kullanabilir.
- Yalnızca etki faktörüne bakıp dergi seçmek: Kapsam, hedef kitle, indeks ve güvenilirlik en az onun kadar önemlidir.
Sık sorulan sorular
Yüksek etki faktörlü dergide yayımlarsam makalem çok atıf alır mı?
Şart değil. Etki faktörü derginin ortalamasıdır; tek bir makalenin ne kadar atıf alacağını göstermez. İyi bir dergi görünürlüğü artırabilir ama atıf, çalışmanızın içeriğine ve alandaki ilgiye bağlıdır.
Q1 dergi ile yüksek etki faktörü aynı şey mi?
Tam olarak değil. Çeyrek (Q1-Q4), derginin kendi alanı içindeki göreli konumudur; ham etki faktörü ise mutlak bir sayıdır. Alanlar arası kıyasta çeyrek sistemi daha anlamlıdır, çünkü etki faktörü değerleri alandan alana çok değişir.
Etki faktörü ile h-indeksi arasındaki fark nedir?
Etki faktörü bir derginin, h-indeksi ise bir araştırmacının etkisini ölçer. Dergiyi değerlendirirken etki faktörüne/çeyreğe, bir araştırmacıyı değerlendirirken h-indeksi gibi bireysel ölçütlere bakılır; ikisini karıştırmamak gerekir.
Bir derginin "etki faktörü" iddiası gerçek mi nasıl anlarım?
Yağmacı dergiler tanıdık kelimeler içeren sahte metrik adları kullanabilir. Değeri, ölçütü yayımlayan resmî dizin kaynağından doğrulayın. Şüpheli dergileri ayırt etmeyi yağmacı dergi nasıl anlaşılır yazısında ele alıyoruz.
Doğru dergi, tek sayıdan fazlasıdır
Etki faktörü, dergi seçiminde işinize yarayan bir göstergedir; ama tek başına karar verdirmemelidir. Derginin kapsamı, hedef kitlesi, indekslendiği veri tabanları ve güvenilirliği en az etki faktörü kadar önemlidir. Çalışmanıza en uygun ve güvenilir dergiyi birlikte belirlemek için makale yayın danışmanlığı hizmetimizden yararlanabilir, iletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.
Kaynaklar
Bu içerik Tez Akademisi editör ekibi tarafından gözden geçirilmiştir. Son güncelleme: .
Bu yazıda bir hata mı fark ettiniz? Bize bildirin.
Yorumlar
Bu yazıya henüz yorum yapılmamış.