Akademik yayın dünyasına adım atan herkes bu kısaltmalarla karşılaşır: SCI, SSCI, ESCI, Scopus, TR Dizin. Bir derginin "nerede tarandığı", o yayının akademik değerini büyük ölçüde belirler. Bu yazı, en sık karşılaşılan dizinleri ve aralarındaki farkları sade biçimde açıklıyor.
Dizin (indeks) nedir?
Akademik dizin, belirli kalite ölçütlerini karşılayan dergileri kapsamına alan ve bu dergilerdeki yayınları taranabilir kılan bir veri tabanıdır. Bir derginin saygın bir dizinde taranması, o derginin belirli bir editoryal ve hakem standardını karşıladığının göstergesi sayılır. Bu yüzden dizinler, yayınların değerlendirilmesinde önemli bir ölçüttür.
Web of Science çatısı: SCI-E, SSCI, AHCI, ESCI
Bu dizinler, Web of Science (WoS) veri tabanı altında toplanır ve alanlara göre ayrışır:
- SCI-E (Science Citation Index Expanded): Fen ve mühendislik bilimleri ağırlıklı, köklü ve seçici bir dizindir.
- SSCI (Social Sciences Citation Index): Sosyal bilimler için WoS'un temel dizinidir.
- AHCI (Arts & Humanities Citation Index): Sanat ve beşeri bilimler içindir.
- ESCI (Emerging Sources Citation Index): WoS kapsamındaki, gelişmekte olan dergileri içeren daha yeni bir dizindir; genellikle SCI-E/SSCI'ye göre bir alt basamak olarak değerlendirilir.
Bu dizinlerdeki dergilere, atıf verilerine dayalı olarak bir etki faktörü (Journal Impact Factor) hesaplanabilir; ayrıntı için impact factor nedir yazısına bakabilirsiniz.
Scopus
Scopus, geniş kapsamlı bir başka büyük atıf veri tabanıdır. Fen, sağlık, sosyal ve beşeri bilimleri birlikte kapsar ve WoS'a göre daha fazla dergi içerir. Scopus'un kendi metrikleri (ör. CiteScore, SJR) vardır. Birçok değerlendirmede Scopus'ta taranmak önemli bir ölçüt kabul edilir; ancak kapsamı geniş olduğu için içindeki dergilerin niteliği de değişkenlik gösterebilir.
TR Dizin
TR Dizin, TÜBİTAK ULAKBİM tarafından yürütülen, Türkiye'nin ulusal akademik dizinidir. Belirli ölçütleri karşılayan Türkçe (ve bazı yabancı dilde) hakemli dergileri kapsar. Ulusal düzeyde saygın bir dizindir ve özellikle sosyal bilimlerde önemli bir başvuru noktasıdır.
Dizinler bir bakışta
| Dizin | Kapsam | Düzey |
|---|---|---|
| SCI-E | Fen ve mühendislik | Uluslararası, seçici |
| SSCI | Sosyal bilimler | Uluslararası, seçici |
| AHCI | Sanat ve beşeri bilimler | Uluslararası, seçici |
| ESCI | Gelişmekte olan dergiler (WoS) | Uluslararası, bir alt basamak |
| Scopus | Tüm alanlar (geniş) | Uluslararası, geniş |
| TR Dizin | Türkiye hakemli dergileri | Ulusal |
Bir yayının değerini ne belirler?
Genel eğilim, kabaca şöyle özetlenebilir (temel alana göre değişebilir):
- SCI-E / SSCI / AHCI dergileri en yüksek değerde kabul edilir.
- ESCI ve Scopus dergileri bunu izler.
- TR Dizin dergileri ulusal düzeyde değerli sayılır.
- Hiçbir saygın dizinde taranmayan dergiler en düşük değerdedir.
Doçentlik gibi değerlendirmelerde bu ayrım doğrudan puanlamaya yansır; ayrıntılar için doçentlik kriterleri yazımıza bakabilirsiniz. Ancak burada kritik bir uyarı gerekir.
"İndeksli" iddiasına dikkat: yağmacı dergiler
Bazı yağmacı dergiler, aslında taranmadıkları hâlde saygın dizinlerde tarandıklarını iddia eder ya da isim benzerliğiyle yanıltıcı "indeks" adları kullanır. Bu yüzden bir derginin bir dizinde taranıp taranmadığını, o dizinin kendi resmî listesinden doğrulamak gerekir. Şüpheli dergileri tanımak için yağmacı dergi nasıl anlaşılır yazımızdaki kontrol listesini kullanabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- Dizin iddiasını doğrulamamak: "Uluslararası indeksli" ibaresine güvenip dizinin resmî listesinden kontrol etmemek.
- Her "indeks"i eşit saymak: Bazı yanıltıcı "indeks" adları saygın dizinlerle karıştırılır; hepsi aynı değerde değildir.
- Alan farkını gözden kaçırmak: Bir alanda değerli sayılan dizin/dergi, başka alanda farklı ağırlıkta olabilir.
- Yalnızca dizine bakıp derginin içeriğini/uygunluğunu ihmal etmek: Derginin kapsamı çalışmanıza uymuyorsa dizin tek başına yetmez.
Sık sorulan sorular
SSCI mi Scopus mu daha değerli?
Genel eğilim SSCI'yi (WoS çekirdek) daha seçici ve üst düzey kabul eder; Scopus daha geniş kapsamlıdır. Ancak "daha değerli" sıralaması temel alana ve değerlendirme ölçütüne göre değişebilir. Başvuracağınız değerlendirmenin (ör. doçentlik) güncel ölçütlerini esas alın.
ESCI, SCI-E/SSCI ile aynı mı?
Hayır. ESCI de Web of Science kapsamındadır ama gelişmekte olan dergileri içerir ve genellikle SCI-E/SSCI'ye göre bir alt basamak olarak değerlendirilir. ESCI dergilerine klasik anlamda etki faktörü hesaplanma biçimi de farklıdır.
Bir derginin gerçekten indeksli olduğunu nasıl doğrularım?
Derginin kendi beyanına değil, ilgili dizinin resmî dergi listesine (master journal list) bakın. Yağmacı dergiler yanıltıcı "indeks" adları kullanabildiği için doğrulama her zaman kaynak dizinden yapılmalıdır.
TR Dizin dergisinde yayın yapmak yeterli mi?
Amaca bağlıdır. TR Dizin ulusal düzeyde saygın bir dizindir ve özellikle sosyal bilimlerde değerlidir; ancak uluslararası değerlendirmelerde WoS/Scopus dergileri daha yüksek ağırlık taşır. Hedefinize göre dizin karması planlamak en sağlıklısıdır.
Özet
- Dizinler, bir derginin niteliğinin önemli bir göstergesidir ama tek ölçüt değildir.
- WoS (SCI-E/SSCI/AHCI/ESCI) ve Scopus uluslararası; TR Dizin ulusal düzeyde temel dizinlerdir.
- Bir derginin dizin iddiasını her zaman resmî kaynaktan doğrulayın.
Çalışmanıza uygun ve güvenilir bir dergi seçme sürecinde destek almak isterseniz makale redaksiyonu hizmetimize göz atabilir, sorularınız için iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.
Kaynaklar
Bu içerik Tez Akademisi editör ekibi tarafından gözden geçirilmiştir. Son güncelleme: .
Bu yazıda bir hata mı fark ettiniz? Bize bildirin.
Yorumlar
Bu yazıya henüz yorum yapılmamış.