"Makaleniz 48 saatte yayımlanır" diyen bir e-posta aldıysanız, bir yağmacı dergiyle karşı karşıya olabilirsiniz. Yağmacı (predatör) dergiler, ciddi bir hakem değerlendirmesi yapmadan, yalnızca ücret karşılığında yayın yapan girişimlerdir. Bu dergilerde yayımlanan çalışmalar akademik değerlendirmede kabul görmeyebilir ve itibar kaybına yol açabilir. Bu yazı, onları tanımanıza yardımcı olacak uyarı işaretlerini sıralıyor.
Yağmacı dergi nedir?
Yağmacı dergiler, açık erişim modelini kötüye kullanır. Meşru açık erişim dergileri, kaliteli hakem sürecinden geçen çalışmaları yayımlar; yağmacı dergiler ise gelir elde etmek için neredeyse her çalışmayı kabul eder. Amaçları bilimi yaymak değil, yazar başına ücret toplamaktır. Açık erişimin meşru biçimini açık erişim nedir yazımızda ele alıyoruz.
Uyarı işaretleri (kontrol listesi)
Aşağıdaki işaretlerin birden fazlası bir arada görünüyorsa dikkatli olun:
- İstenmeyen, abartılı davet e-postaları: Aşırı iltifat içeren, "seçkin araştırmacı" hitaplı toplu davetler.
- Gerçek dışı hız vaadi: Birkaç gün içinde kabul ve yayın sözü. Ciddi hakem süreci haftalar-aylar sürer.
- Belirsiz veya gizli ücretler: Yayın ücretinin (APC) açıkça belirtilmemesi, kabulden sonra sürpriz ücret çıkması.
- Şişirilmiş veya sahte metrikler: Tanınmayan "etki faktörü" adları ve doğrulanamayan indeks iddiaları.
- Kapsam tutarsızlığı: Tek bir derginin birbiriyle alakasız pek çok alanı kapsadığını iddia etmesi.
- Şüpheli editör kurulu: Var olmayan, izinsiz listelenmiş ya da doğrulanamayan editörler.
- Özensiz web sitesi: Dil hataları, çalışmayan bağlantılar, belirsiz iletişim bilgileri.
- ISSN ve künye eksikliği: Yayıncı bilgisi, adres ve iletişimin belirsiz olması.
Uyarı işareti neden şüpheli?
| İşaret | Neden şüpheli? |
|---|---|
| "48 saatte yayın" vaadi | Ciddi hakem süreci haftalar-aylar sürer |
| Abartılı toplu davet e-postası | Meşru dergiler yazar avlamaz |
| Gizli/sürpriz ücret | Şeffaf dergi APC'yi açıkça yazar |
| Doğrulanamayan "etki faktörü" | Sahte/şişirilmiş metrik göstergesidir |
| Alakasız geniş kapsam | Nitelikli hakemlik mümkün değildir |
Nasıl doğrularsınız?
Bir derginin güvenilirliğini değerlendirmek için şu adımları izleyin:
- İndeksleri kontrol edin: Derginin iddia ettiği dizinlerde (ör. saygın uluslararası indeksler) gerçekten taranıp taranmadığını, o dizinin kendi resmî listesinden doğrulayın. Dizinler arasındaki farkı SCI, SSCI, Scopus farkı yazımızda açıklıyoruz.
- DOAJ'a bakın: Açık erişim dergiler için Directory of Open Access Journals (DOAJ), güvenilirlik açısından iyi bir referanstır.
- "Think. Check. Submit." yaklaşımını uygulayın: Uluslararası kabul görmüş bu kontrol listesi, bir dergiye gönderim yapmadan önce sorulması gereken soruları içerir.
- Meslektaşlarınıza ve kütüphanenize danışın: Alanınızdaki deneyimli araştırmacılar ve üniversite kütüphaneleri güvenilir kaynaklardır.
- Yayımlanan makaleleri inceleyin: Derginin geçmiş sayılarındaki çalışmaların niteliği çok şey anlatır.
Neden bu kadar önemli?
Yağmacı bir dergide yayımlanan çalışma:
- Doçentlik ve akademik değerlendirmelerde kabul görmeyebilir; bu konuda doçentlik kriterleri yazımıza bakabilirsiniz.
- Akademik itibarınızı zedeleyebilir.
- Çalışmanızın görünürlüğünü ve atıf potansiyelini düşürür, çünkü bu dergiler ciddi biçimde okunmaz.
Bir kez yağmacı dergide yayımlanan bir makaleyi geri çekmek çoğu zaman çok zordur; bu yüzden en iyi korunma, gönderim öncesi dikkatli seçimdir.
Sık yapılan hatalar
- Davet e-postasına güvenmek: Meşru dergiler istenmeyen, iltifat dolu toplu davetler göndermez.
- Dergi beyanını doğrulamamak: "Uluslararası indeksli" ibaresini dizinin resmî listesinden kontrol etmemek.
- Hız cazibesine kapılmak: Teslim/atama baskısıyla "birkaç günde yayın" vaadine yönelmek.
- Metrik adına aldanmak: Tanıdık kelimeler içeren sahte "etki faktörü" adlarını gerçek sanmak.
Sık sorulan sorular
Açık erişim dergi ile yağmacı dergi aynı şey mi?
Hayır. Açık erişim meşru ve yaygın bir yayın modelidir; makaleyi herkese ücretsiz okutur. Yağmacı dergiler bu modeli kötüye kullanır: hakemliği atlayıp yalnızca ücret için yayın yapar. Sorun açık erişimde değil, hakem sürecinin ve şeffaflığın olmamasındadır.
Yayın ücreti (APC) istemek dergiyi yağmacı yapar mı?
Hayır. Birçok saygın açık erişim dergisi de APC alır. Ayırt edici olan ücretin varlığı değil, ücretin şeffaflığı ve karşılığında gerçek bir hakem/editör sürecinin işleyip işlemediğidir. Gizli/sürpriz ücret ve hakemsiz kabul uyarı işaretidir.
Bir derginin gerçekten indeksli olduğunu nasıl anlarım?
Derginin kendi sitesindeki iddiaya değil, ilgili dizinin resmî dergi listesine bakın. Açık erişim dergiler için DOAJ iyi bir referanstır. "Think. Check. Submit." kontrol listesi de gönderim öncesi doğrulama için uluslararası kabul gören bir araçtır.
Yanlışlıkla yağmacı dergide yayımladım, ne yapabilirim?
Geri çekmek çoğu zaman zordur ve dergi işbirliği yapmayabilir. Bu yüzden en iyi çözüm önleyicidir: gönderim öncesi doğrulama. Durumu değerlendirmek için kurum kütüphanenize/danışmanınıza başvurmak ve ileride bu çalışmayı akademik dosyanızda nasıl konumlandıracağınızı planlamak yararlı olur.
Doğru dergiyi birlikte seçelim
Çalışmanıza uygun, güvenilir ve kapsamı uyumlu bir dergi seçmek, yayın sürecinin en kritik kararlarından biridir. Makale redaksiyonu sürecimizde dergi uygunluğunu değerlendirmenize de yardımcı oluyoruz; karar her zaman sizindir. Sorularınız için iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.
Kaynaklar
Bu içerik Tez Akademisi editör ekibi tarafından gözden geçirilmiştir. Son güncelleme: .
Bu yazıda bir hata mı fark ettiniz? Bize bildirin.
Yorumlar
Bu yazıya henüz yorum yapılmamış.